مرور کلی

خون‌دماغ که با نام علمی اپیستاکسی (epistaxis) نیز شناخته می‌شود، بسیار شایع است و می‌تواند نگران‌کننده باشد، اما معمولاً جدی نیست. این عارضه زمانی رخ می‌دهد که یکی از رگ‌های خونی داخل بینی پاره شده و خونریزی کند. اکثر موارد خون‌دماغ را می‌توان با کمک‌های اولیه ساده در خانه مدیریت کرد. با این حال، برخی از خون‌دماغ‌ها ممکن است نیاز به مراقبت پزشکی داشته باشند، به‌ویژه اگر شدید یا طولانی‌مدت باشند و یا به‌طور مکرر تکرار شوند. این برگه اطلاعات لازم را در مورد نحوه مدیریت مؤثر خون‌دماغ در اختیار شما قرار می‌دهد.

علائم و علل

خون‌دماغ چگونه است؟ علامت اصلی خون‌دماغ، خروج خون از یک یا هر دو سوراخ بینی است. خون ممکن است به صورت چکه‌ای خفیف یا جریانی شدیدتر باشد. همچنین ممکن است خون به پشت گلو سرازیر شود که گاهی اوقات می‌تواند باعث احساس تهوع در شما شود. اکثر خون‌دماغ‌ها از قسمت جلویی بینی، در ناحیه‌ای به نام «ناحیه لیتل» (Little’s area) منشأ می‌گیرند. این ناحیه حاوی تراکم بالایی از رگ‌های خونی کوچک است که به سطح مخاط نزدیک هستند و به همین دلیل بیشتر در معرض آسیب و خونریزی قرار دارند.

 چه چیزی باعث خون‌دماغ می‌شود؟

عوامل بسیاری می‌توانند باعث خون‌دماغ شوند. گاهی اوقات ممکن است دلیل آشکاری وجود نداشته باشد، اما برخی از علل شایع عبارتند از:

• خشکی مخاط بینی: هوای خشک می‌تواند پوشش داخلی بینی شما را شکننده‌تر کرده و آن را مستعد خونریزی کند. این وضعیت در خانه‌هایی که دارای سیستم گرمایش مرکزی هستند یا در طول فصل زمستان شایع است.
• دست‌کاری بینی: این یکی از دلایل شایع، به‌ویژه در کودکان است، زیرا می‌تواند به‌راحتی به رگ‌های خونی ظریف داخل بینی آسیب برساند.
• سرماخوردگی و آلرژی‌ها: بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی معمولی، تب یونجه یا سینوزیت می‌توانند باعث التهاب و تحریک مجاری بینی شده و آن‌ها را مستعد خونریزی کنند.
• فین کردن (تخلیه بینی): فشار ناشی از فین کردن می‌تواند باعث پارگی رگ‌های خونی کوچک شود.
• آسیب‌های جزئی: هرگونه ضربه یا برخورد به بینی می‌تواند باعث خون‌دماغ شود.
• فشار خون بالا (پرفشاری خون): اگرچه فشار خون بالا مستقیماً باعث خون‌دماغ نمی‌شود، اما می‌تواند توقف آن را دشوارتر کند.
• داروهای رقیق‌کننده خون (ضد انعقادها): داروهایی مانند آسپرین، وارفارین، ریواروکسابان، آپیکسابان و کلوپیدوگرل که از لخته شدن خون جلوگیری می‌کنند، می‌توانند خطر و مدت زمان خون‌دماغ را افزایش دهند.
• الکل: مصرف بیش از حد الکل می‌تواند بر توانایی لخته شدن طبیعی خون شما تأثیر بگذارد.
• استرس: استرس جسمی یا روحی می‌تواند در این زمینه نقش داشته باشد.
• مصرف کوکائین: می‌تواند باعث تحریک و آسیب به مخاط بینی شود.

ذکر این نکته مهم است که خون‌دماغ می‌تواند در هر زمانی رخ دهد و گاهی اوقات ممکن است هیچ دلیل واضحی برای آن وجود نداشته باشد.

تشخیص و بررسی‌ها

در بیشتر موارد، تشخیص تنها از طریق بررسی سابقه پزشکی و معاینه بینی شما امکان‌پذیر است. اگر خون‌دماغ‌ها مداوم بوده و قطع نمی‌شوند یا نگرانی‌های پزشکی دیگری دارید، ممکن است بررسی‌های بیشتری انجام دهیم. این موارد می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• سوابق پزشکی: ما در مورد سوابق پزشکی، داروهایی که مصرف می‌کنید و سبک زندگی‌تان از شما سؤال خواهیم کرد.
• معاینه فیزیکی: بینی، گلو و ناحیه سر و گردن شما معاینه خواهد شد. همچنین فشار خون شما را بررسی خواهیم کرد.
• آزمایش‌های خون: ممکن است آزمایش‌های خون برای بررسی شمارش سلول‌های خونی و وضعیت انعقاد خون شما انجام شود. این کار به‌ویژه برای بیمارانی که داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند، مفید است.
• آندوسکوپی: اگر خونریزی متوقف نشود، ممکن است از یک دوربین باریک و انعطاف‌پذیر (آندوسکوپ) برای معاینه داخل بینی و یافتن منشأ خونریزی استفاده شود.

مدیریت و درمان

کمک‌های اولیه برای خون‌دماغ‌های ساده

بیشتر خون‌دماغ‌ها را می‌توان در خانه درمان کرد. اگر دچار خون‌دماغ شدید، این مراحل را دنبال کنید:

1. آرامش خود را حفظ کنید: سعی کنید وحشت‌زده نشوید. خون‌دماغ معمولاً جدی نیست و اضطراب می‌تواند آن را بدتر کند.
2. صاف بنشینید: صاف بنشینید و کمی به جلو خم شوید. این کار به کاهش جریان خون به سمت بینی کمک می‌کند.
3. بینی خود را فشار دهید: با استفاده از انگشت شست و اشاره، قسمت نرم بینی خود را، درست زیر قسمت استخوانی، محکم فشار دهید. مطمئن شوید که سوراخ‌های بینی را به درستی بسته‌اید.
4. فشار وارد کنید: فشار محکم را به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بدون رها کردن حفظ کنید. انگشتان خود را برای بررسی قطع شدن خونریزی رها نکنید، زیرا این کار ممکن است باعث شروع مجدد خون‌دماغ شود. فشار مداوم به لخته شدن خون کمک می‌کند.
5. از راه دهان نفس بکشید: در حالی که بینی خود را فشار می‌دهید، از راه دهان نفس بکشید.
6. کمپرس سرد: قرار دادن کمپرس سرد یا کیسه یخ روی پل بینی می‌تواند به انقباض عروق خونی و کاهش خونریزی کمک کند.
7. از بلعیدن خون خودداری کنید: اگر خونی وارد گلوی شما شد، آن را در یک ظرف یا دستمال تف کنید، زیرا بلعیدن خون می‌تواند باعث احساس ناخوشی در شما شود.

 هنگامی که خونریزی متوقف شد، بسیار مهم است که در چند روز آینده از موارد زیر اجتناب کنید:

• دست‌کاری یا فین کردن بینی:  حداقل به مدت ۲۴ ساعت از دست‌کاری یا فین کردن شدید بینی خودداری کنید، زیرا این کار می‌تواند باعث جابه‌جایی لخته خون و خونریزی مجدد شود.
• فعالیت‌های سنگین: از بلند کردن اجسام سنگین، ورزش‌های شدید یا هر فعالیتی که باعث افزایش فشار خون می‌شود، خودداری کنید.
• حمام آب گرم: از گرفتن حمام و دوش آب گرم خودداری کنید، زیرا این کار می‌تواند احتمال خونریزی را افزایش دهد.
• الکل و سیگار: مصرف الکل و سیگار را محدود یا قطع کنید، زیرا این موارد می‌توانند روند بهبودی را مختل کرده و خطر خونریزی مجدد بینی را افزایش دهند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

اگر خونریزی بینی شما پس از ۲۰ دقیقه فشار مستقیم قطع نشد، یا اگر خونریزی شدید است، مراجعه به پزشک اهمیت دارد. سایر دلایل برای مراجعه به پزشک عبارتند از:

• اگر خونریزی بینی شما شدید است.
• اگر احساس سرگیجه، سبکی سر یا ضعف دارید.
• اگر مقدار زیادی خون بلعیده‌اید و احساس تهوع دارید.
• اگر خونریزی بینی شما در پی ضربه به سر رخ داده است.
• اگر داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید.
• اگر به اختلالات انعقادی خون مبتلا هستید.
• اگر خونریزی از قسمت پشت بینی (خونریزی خلفی) است.

درمان‌های پزشکی برای خونریزی بینی

اگر کمک‌های اولیه ساده مؤثر نبود یا خونریزی بینی شما شدید است، چندین روش درمانی پزشکی وجود دارد که پزشک ممکن است برای متوقف کردن خونریزی از آن‌ها استفاده کند:

• کوتر کردن (سوزاندن): این روشی است که برای بستن رگ خونی خونریزی‌دهنده استفاده می‌شود. ممکن است پس از فروکش کردن خونریزی از این روش استفاده شود. یک ماده شیمیایی به نام نیترات نقره روی نقطه خونریزی‌دهنده اعمال می‌شود. ممکن است ناحیه مورد نظر با اسپری بی‌حس‌کننده موضعی بی‌حس شود. نیترات نقره ممکن است باعث ایجاد لکه‌های تیره موقت روی پوست شود که قابل پاک شدن هستند.
• تامپون بینی (پانسمان داخل بینی): اگر کوتر کردن مناسب نباشد، ممکن است از تامپون بینی استفاده کنیم. این کار شامل قرار دادن گاز یا یک اسفنج مخصوص در داخل بینی برای اعمال فشار به ناحیه خونریزی است. این کار ممکن است کمی ناراحت‌کننده باشد و ممکن است لازم باشد تا زمانی که تامپون پس از یک یا دو روز برداشته می‌شود، در بیمارستان بمانید. اگر داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید، اغلب به این درمان نیاز است. نوع دیگری از تامپون بینی شامل استفاده از یک وسیله بادی مخصوص برای اعمال فشار بر نقطه خونریزی است. پس از برداشتن تامپون، ممکن است در مورد نحوه ادامه مصرف داروهای رقیق‌کننده خون به شما توصیه‌هایی ارائه دهیم.
• فلو سیل (Floseal): این یک عامل کف‌مانند هموستاتیک (متوقف‌کننده خونریزی) قابل جذب است که می‌تواند برای متوقف کردن خونریزی در بینی شما قرار داده شود. این روش ایمن و مؤثر است و اگر نتیجه‌بخش باشد، ممکن است پس از قطع خونریزی به شما اجازه دهیم به خانه بروید.
• داروها: در موارد شدید، اگر میزان خون از دست رفته قابل توجه باشد، ممکن است به مایعات وریدی، آهن یا تزریق خون نیاز داشته باشید.
• جراحی: اگر هیچ‌کدام از این روش‌ها مؤثر نباشد، ممکن است برای بستن (لیگاتور) رگ خونی خونریزی‌دهنده به عمل جراحی نیاز باشد. گزینه جراحی دیگر آمبولیزاسیون نام دارد که در آن رگ خونی با استفاده از یک چسب مخصوص مسدود می‌شود.

داروها

در برخی موارد، ممکن است داروهایی برای شما تجویز کنیم:

• کرم ناسپتین (Naseptin): این یک کرم ضدعفونی‌کننده حاوی کلرهگزیدین و نئومایسین است. از این کرم برای درمان عفونت و پیشگیری از خون‌دماغ‌های ناشی از پوسته‌پوسته شدن استفاده می‌شود. مقدار کمی از کرم (به اندازه یک نخود) را سه بار در روز به مدت چند هفته داخل سوراخ‌های بینی بمالید. این کرم فقط با نسخه پزشک قابل تهیه است، بنابراین باید در این مورد با پزشک عمومی خود صحبت کنید. لطفاً اگر به بادام‌زمینی یا سویا حساسیت دارید به ما اطلاع دهید، زیرا کرم ناسپتین ممکن است حاوی روغن بادام‌زمینی باشد.
• کرم باکتروبان (Bactroban): باکتروبان جایگزینی مشابه برای ناسپتین است که حاوی روغن بادام‌زمینی نیست. این کرم نیز یک کرم ضدعفونی‌کننده است که برای درمان عفونت و پیشگیری از خون‌دماغ‌های ناشی از پوسته‌پوسته شدن استفاده می‌شود. برای تهیه این کرم به نسخه پزشک عمومی خود نیاز دارید. آن را سه بار در روز به مدت چند هفته استفاده کنید.

پیشگیری

برای کمک به پیشگیری از خون‌دماغ، می‌توانید این نکات را رعایت کنید:

• مجرای بینی خود را مرطوب نگه دارید:
• • به‌طور منظم از اسپری یا ژل بینی سالین (نمکی) استفاده کنید، به‌ویژه در هوای خشک یا زمانی که در محیط‌های بسته با سیستم گرمایش مرکزی هستید.
  • از یک دستگاه بخور، به‌ویژه در طول شب، برای افزایش رطوبت هوا استفاده کنید.
• از تحریک بینی خود اجتناب کنید:
• • از دست‌کاری بینی خودداری کنید و سعی کنید این عادت را ترک کنید.
  • از فین کردن شدید خودداری کنید.
• درمان بیماری‌های بینی: برای پیشگیری از خون‌دماغ، سرماخوردگی، آلرژی و سینوزیت را سریعاً درمان کنید. در مورد کنترل تب یونجه (حساسیت فصلی) با استفاده از آنتی‌هیستامین‌ها یا اسپری‌های بینی با پزشک عمومی خود مشورت کنید.
• کنترل فشار خون: اگر فشار خون بالا دارید، حتماً توصیه‌های پزشک خود را برای کنترل آن رعایت کنید.
• بررسی داروها: در مورد هرگونه داروی رقیق‌کننده خون با پزشک خود صحبت کنید و بپرسید که آیا نیاز به تغییر در دوز آن‌ها وجود دارد یا خیر.
• پرهیز از سیگار: سیگار کشیدن باعث خشکی مجاری بینی شما می‌شود.
• پرهیز از فعالیت‌های سنگین: هنگامی که دچار خون‌دماغ می‌شوید، سعی کنید از انجام فعالیت‌های بدنی سنگین خودداری کنید.
• پرهیز از غذاها و نوشیدنی‌های بسیار داغ: سعی کنید غذاها و نوشیدنی‌های خود را ولرم میل کنید.
• پرهیز از حمام بسیار داغ: سعی کنید از حمام‌های بخار خودداری کنید.

چشم‌انداز / پیش‌آگهی

بیشتر خون‌دماغ‌ها خفیف هستند و به‌راحتی در خانه درمان می‌شوند. با این حال، خون‌دماغ‌های مکرر یا شدید می‌توانند آزاردهنده باشند و نیاز به بررسی بیشتر توسط متخصص گوش، حلق و بینی (ENT) دارند. با درمان مناسب و اقدامات پیشگیرانه، می‌توانید خون‌دماغ‌های خود را به‌طور مؤثر مدیریت کنید. اگر متوجه شدید که دچار خون‌دماغ‌های مکرر می‌شوید یا توصیه‌های این برگه کمکی به شما نمی‌کند، حتماً با پزشک عمومی خود مشورت کنید تا در صورت نیاز به متخصص گوش، حلق و بینی ارجاع داده شوید.