مرور کلی

غدد پاروتید بزرگترین از سه غده اصلی بزاقی در بدن شما هستند. شما دو عدد از این غدد را دارید که درست زیر و جلوی هر گوش قرار گرفته و تا گردن شما امتداد می‌یابند. وظیفه اصلی آن‌ها تولید بزاق است که به جویدن، بلعیدن و هضم غذا کمک می‌کند.

"توده پاروتید" به یک رشد یا تورم غیرطبیعی در یکی از این غدد اشاره دارد. این توده‌ها در اثر رشد بیش از حد سلول‌ها ایجاد می‌شوند. مهم است بدانید که بیشتر توده‌های پاروتید خوش‌خیم (غیرسرطانی) هستند. در واقع، حدود ۸۰ درصد از تمام تومورهای غده پاروتید سرطانی نیستند. تومورهای بدخیم (سرطانی) در غده پاروتید نادر هستند و تقریباً ۱ نفر از هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر را سالانه تحت تأثیر قرار می‌دهند.

انواع رایج توده‌های خوش‌خیم پاروتید شامل آدنوم پلئومورفیک (که شایع‌ترین نوع است) و تومور وارثین می‌شوند. در حالی که توده‌های خوش‌خیم سرطانی نیستند، برخی از انواع آن‌ها، مانند آدنوم‌های پلئومورفیک، ممکن است گاهی اوقات با گذشت زمان تغییر کرده و بدخیم شوند. به همین دلیل ارزیابی و درمان زودهنگام اهمیت دارد.

علاوه بر تومورها، عوامل دیگری نیز می‌توانند باعث ایجاد توده در ناحیه پاروتید شوند. این عوامل می‌توانند شامل غدد لنفاوی متورم (به عنوان مثال، به دلیل عفونت‌هایی مانند سل)، لنفوم (نوعی سرطان که سیستم لنفاوی را تحت تأثیر قرار می‌دهد)، یا حتی گسترش سرطان از بدخیمی‌های پوستی در صورت یا پوست سر باشند. گاهی اوقات، انسدادهای ناشی از سنگ‌های غدد بزاقی نیز می‌توانند منجر به تورم و ناراحتی در غده شوند.

علائم و علل

درک علائم و علل احتمالی توده پاروتید می‌تواند به شما کمک کند تا بدانید چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید. در حالی که بسیاری از توده‌ها بی‌ضرر هستند، همیشه بهتر است هر توده جدید یا در حال تغییر توسط پزشک بررسی شود.

علائم

شایع‌ترین علامت توده پاروتید، چه خوش‌خیم و چه بدخیم، یک توده یا تورم قابل توجه در یک طرف صورت است که معمولاً در جلوی یا زیر گوش، یا روی گونه قرار دارد. در اینجا برخی از علائمی که باید به آن‌ها توجه کنید آورده شده است:

• توده بدون درد و با رشد آهسته: این شایع‌ترین نحوه بروز تومورهای خوش‌خیم است. آن‌ها اغلب طی ماه‌ها یا سال‌ها بسیار آهسته رشد می‌کنند و معمولاً هیچ دردی ایجاد نمی‌کنند. توده‌های خوش‌خیم معمولاً پس از ۴۰ سالگی ظاهر می‌شوند.
• درد: در حالی که بسیاری از توده‌ها بدون درد هستند، درد می‌تواند در تومورهای خوش‌خیم و بدخیم رخ دهد. این درد ممکن است به دلیل عفونت، خونریزی در داخل توده، یا اگر یک تومور سرطانی در حال رشد به بافت‌های اطراف باشد، ایجاد شود.
• رشد سریع ناگهانی: اگر توده‌ای که برای مدت طولانی پایدار بوده است، ناگهان شروع به رشد بسیار سریع کند، این می‌تواند یک علامت نگران‌کننده باشد. ممکن است نشان‌دهنده این باشد که یک تومور خوش‌خیم قبلی، مانند آدنوم پلئومورفیک، به یک شکل سرطانی تهاجمی‌تر (معروف به کارسینوم اگز-پلئومورفیک آدنوم) تبدیل شده است.
• ضعف یا فلج صورت (فلج بل): عصب صورت، که عضلات صورت شما را کنترل می‌کند، مستقیماً از غده پاروتید عبور می‌کند. اگر یک توده پاروتید باعث ضعف یا فلج در یک طرف صورت شما شود (که لبخند زدن، بستن چشم یا بالا بردن ابرو را دشوار می‌کند)، این یک شاخص قوی بدخیمی است و نیاز به توجه فوری پزشکی دارد.
• دشواری در بلع: یک توده بزرگ یا توده‌ای که در حال رشد به نواحی اطراف است، ممکن است بلع غذا یا مایعات را دشوارتر کند.
• دشواری در باز کردن کامل دهان (تریسموس): اگر توده بر عضلات یا ساختارهای درگیر در حرکت فک تأثیر بگذارد، ممکن است باز کردن کامل دهان برای شما دشوار باشد.
• بی‌حسی صورت: توده‌ای که بر اعصاب حسی فشار وارد می‌کند یا به آن‌ها حمله می‌کند، می‌تواند منجر به بی‌حسی در قسمت‌هایی از صورت شود.
• زخم یا ضایعه روی توده: وجود یک زخم باز یا ضایعه روی خود توده بیشتر با تومورهای سرطانی مرتبط است.
• عدم تقارن صورت: توده می‌تواند باعث شود یک طرف صورت شما با طرف دیگر متفاوت به نظر برسد.

تومورهای بدخیم پس از ۶۰ سالگی شایع‌تر هستند و احتمال بیشتری دارد که باعث درد و سایر علائم نگران‌کننده مانند ضعف صورت شوند.

علل

توده‌های پاروتید از رشد غیرطبیعی بیش از حد سلول‌ها در داخل غده ناشی می‌شوند. علت خاص می‌تواند متفاوت باشد:

• تومورهای خوش‌خیم: بیشتر توده‌ها خوش‌خیم هستند و ناشی از رشد بیش از حد سلول‌های غیرسرطانی می‌باشند. شایع‌ترین انواع آن‌ها آدنوم پلئومورفیک و تومور وارثین هستند. دلیل دقیق ایجاد این تومورهای خوش‌خیم به طور کامل درک نشده است.
• تبدیل بدخیم: برخی از تومورهای خوش‌خیم، به ویژه آدنوم‌های پلئومورفیک، در صورت عدم درمان برای مدت طولانی، پتانسیل سرطانی شدن را دارند. این تبدیل با تغییر ناگهانی در الگوی رشد مشخص می‌شود.
• تومورهای بدخیم (سرطان): تومورهای سرطانی پاروتید نادر هستند. علل دقیق سرطان غدد بزاقی به طور کلی ناشناخته است. با این حال، تصور می‌شود عوامل خاصی خطر را افزایش می‌دهند، از جمله:
• • سن بالا: خطر تومورهای بدخیم با افزایش سن، به ویژه پس از ۶۰ سالگی، افزایش می‌یابد.
  • قرار گرفتن در معرض اشعه: قرار گرفتن قبلی در معرض اشعه در ناحیه سر و گردن (به عنوان مثال، از درمان‌های پزشکی گذشته) می‌تواند یک عامل خطر باشد.
  • برخی مواجهات شغلی: برخی مواجهات شغلی خاص ممکن است کمی خطر را افزایش دهند، اگرچه این نادر است.
• سایر شرایط: همه توده‌ها تومور نیستند. آن‌ها همچنین می‌توانند ناشی از موارد زیر باشند:
• • غدد لنفاوی ملتهب: غدد لنفاوی متورم در داخل یا اطراف غده پاروتید، اغلب به دلیل عفونت (مانند سل).
  • لنفوم: نوعی سرطان که در سیستم لنفاوی شروع می‌شود.
  • متاستازها: این به معنای گسترش سلول‌های سرطانی به غده پاروتید از یک سرطان اولیه در جای دیگر است، اغلب از سرطان‌های پوستی (مانند کارسینوم سلول سنگفرشی یا ملانوم) در صورت یا پوست سر.
  • سنگ‌های غدد بزاقی: این سنگ‌های کوچک می‌توانند مجاری حامل بزاق را مسدود کرده و منجر به تجمع بزاق و تورم در غده شوند.

تشخیص و بررسی‌ها

اگر متوجه توده پاروتید یا هر علامت نگران‌کننده‌ای شدید، پزشک عمومی یا دندانپزشک شما معمولاً اولین نقطه تماس خواهد بود. سپس آن‌ها شما را برای ارزیابی بیشتر به یک متخصص، معمولاً جراح گوش، حلق و بینی (ENT) یا متخصص سر و گردن، ارجاع خواهند داد. اگر سرطان مشکوک باشد، معمولاً ظرف دو هفته ارجاع داده خواهید شد.

تشخیص

فرآیند تشخیص با یک ارزیابی بالینی کامل آغاز می‌شود:

• سابقه پزشکی: متخصص سوالات دقیقی در مورد علائم شما خواهد پرسید، از جمله اینکه چه زمانی برای اولین بار متوجه توده شدید، چگونه با گذشت زمان تغییر کرده است، آیا دردی دارید و آیا ضعف صورت یا سایر علائم مرتبط را تجربه کرده‌اید. آن‌ها همچنین در مورد سلامت عمومی و هر سابقه پزشکی مرتبط شما سوال خواهند کرد.
• معاینه فیزیکی: متخصص سر و گردن شما را با دقت معاینه خواهد کرد و توجه ویژه‌ای به خود توده خواهد داشت. آن‌ها اندازه، شکل، قوام (نرم، سفت یا سخت بودن) و اینکه آیا آزادانه حرکت می‌کند یا به بافت‌های اطراف چسبیده است را بررسی خواهند کرد. آن‌ها همچنین علائم ضعف عصب صورت را بررسی کرده و دهان و گلوی شما را معاینه خواهند کرد.

اگر سرطان مشکوک باشد، پرونده شما توسط یک تیم چندتخصصی (MDT) مورد بحث قرار خواهد گرفت. این تیم شامل متخصصان مختلفی مانند جراحان، انکولوژیست‌ها (پزشکان سرطان)، رادیولوژیست‌ها و پاتولوژیست‌ها است که با همکاری یکدیگر بهترین برنامه تشخیصی و درمانی را برای شما تعیین می‌کنند.

بررسی‌ها

برای به دست آوردن تصویری واضح‌تر از توده، ممکن است چندین بررسی انجام شود:

• آزمایشات تصویربرداری: این آزمایشات به پزشکان کمک می‌کند تا اندازه، محل دقیق توده و اینکه آیا بر ساختارهای نزدیک تأثیر می‌گذارد را مشاهده کنند.
• • سونوگرافی: این اغلب اولین آزمایش تصویربرداری است. از امواج صوتی برای ایجاد تصاویری از توده استفاده می‌کند و می‌تواند به تعیین اینکه آیا توده جامد است یا پر از مایع، کمک کند.
  • سی‌تی اسکن (توموگرافی کامپیوتری) یا ام‌آر‌آی (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی): این اسکن‌های دقیق‌تر، تصاویر جامعی از غده پاروتید و نواحی اطراف آن ارائه می‌دهند. آن‌ها به ویژه برای توده‌هایی که ثابت به نظر می‌رسند، اگر مشکوک به گسترش توده به عمق غده باشد، یا اگر ضعف عصب صورت وجود داشته باشد، مفید هستند. آن‌ها به ارزیابی میزان گسترش توده و ارتباط آن با ساختارهای مهم مانند عصب صورت کمک می‌کنند.
• بیوپسی (نمونه‌برداری): این شامل برداشتن یک نمونه کوچک از سلول‌ها یا بافت از توده برای بررسی زیر میکروسکوپ است. این برای تعیین خوش‌خیم یا بدخیم بودن توده حیاتی است.
• • آسپیراسیون با سوزن ظریف (FNAC یا FNA): این یک روش رایج است که در آن از یک سوزن بسیار نازک برای جمع‌آوری نمونه‌ای از سلول‌ها از توده استفاده می‌شود. معمولاً با هدایت سونوگرافی برای اطمینان از دقت انجام می‌شود. سپس سلول‌ها توسط پاتولوژیست بررسی می‌شوند. FNAC تقریباً برای تمام توده‌های پاروتید انجام می‌شود.
  • بیوپسی با سوزن مرکزی: اگر نتایج FNAC نامشخص باشد یا اگر سوءظن قوی به بدخیمی یا لنفوم وجود داشته باشد، ممکن است از یک سوزن کمی بزرگتر برای برداشتن یک قطعه کوچک از بافت استفاده شود. این مواد بیشتری را برای تجزیه و تحلیل پاتولوژیست فراهم می‌کند.

مدیریت و درمان

درمان توده پاروتید کاملاً به علت آن، خوش‌خیم یا بدخیم بودن، اندازه آن و سلامت عمومی شما بستگی دارد. تشخیص و درمان زودهنگام همیشه برای بهترین نتیجه ممکن مهم است.

• جراحی (پاروتیدکتومی): این درمان اصلی برای بیشتر توده‌های پاروتید است. پاروتیدکتومی یک عمل جراحی برای برداشتن تومور است. این عمل تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود، به این معنی که شما در طول عمل خواب خواهید بود.
• • برای توده‌های خوش‌خیم، متحرک و با حدود مشخص، اغلب پاروتیدکتومی جزئی (که به عنوان پاروتیدکتومی سطحی نیز شناخته می‌شود) انجام می‌شود. این شامل برداشتن تومور به همراه مقدار کمی از بافت سالم اطراف، با حفظ دقیق عصب صورت است.
  • برای تومورهای بزرگتر، آن‌هایی که قسمت‌های عمیق‌تر غده را تحت تأثیر قرار می‌دهند، یا اگر سرطان تأیید شده یا به شدت مشکوک باشد، ممکن است پاروتیدکتومی کامل لازم باشد.
  • اگر سرطان به استخوان یا عضله نزدیک گسترش یافته باشد، ممکن است این بافت‌ها نیز در طول جراحی نیاز به برداشتن داشته باشند.
  • جراحی اغلب حتی برای توده‌های خوش‌خیم نیز توصیه می‌شود زیرا برخی از آن‌ها می‌توانند بسیار بزرگ شوند، باعث ناراحتی شوند، یا شانس کمی برای سرطانی شدن با گذشت زمان داشته باشند.
• پرتودرمانی: این درمان از اشعه ایکس یا پروتون‌های پرانرژی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. معمولاً برای تومورهای سرطانی غده پاروتید استفاده می‌شود.
• • پرتودرمانی اغلب پس از جراحی برای از بین بردن هرگونه سلول سرطانی باقی‌مانده و کاهش خطر بازگشت سرطان انجام می‌شود.
  • در برخی موارد، اگر جراحی امکان‌پذیر یا مناسب نباشد، پرتودرمانی ممکن است به عنوان درمان اصلی استفاده شود.
• شیمی‌درمانی: این شامل استفاده از داروهای قوی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی است. شیمی‌درمانی ممکن است برای انواع خاصی از سرطان غده پاروتید، به ویژه اگر به سایر قسمت‌های بدن گسترش یافته باشد، استفاده شود. داروهای خاص و برنامه درمانی بر اساس نوع سرطان، مرحله آن و سلامت عمومی شما تنظیم می‌شوند.
• درمان‌های خاص برای سایر علل:
• • اگر توده به دلیل عفونتی مانند سل باشد، درمان پزشکی با آنتی‌بیوتیک‌ها تجویز خواهد شد.
  • اگر لنفوم تشخیص داده شود، شما برای درمان مناسب سرطان به متخصص انکولوژی یا هماتولوژی ارجاع داده خواهید شد.
  • برای سرطان پوست متاستاتیک که به غده پاروتید گسترش یافته است، جراحی (پاروتیدکتومی سطحی یا کامل) ممکن است با برداشتن غدد لنفاوی