مرور کلی

مفصل گیجگاهی فکی، که اغلب به اختصار TMJ نامیده می‌شود، مفصلی است که فک پایین شما را به جمجمه متصل می‌کند. شما در هر طرف صورت، درست جلوی گوش‌هایتان، یکی از این مفاصل را دارید. این مفاصل مانند لولا عمل می‌کنند و به شما امکان می‌دهند دهان خود را باز و بسته کنید و فک خود را از یک طرف به طرف دیگر حرکت دهید. آن‌ها برای فعالیت‌های روزمره مانند صحبت کردن، جویدن و خمیازه کشیدن ضروری هستند.

اختلال مفصل گیجگاهی فکی، که به عنوان TMD نیز شناخته می‌شود، به گروهی از شرایط اطلاق می‌شود که مفصل گیجگاهی فکی و عضلات کنترل‌کننده حرکت فک را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این می‌تواند منجر به درد، ناراحتی و مشکل در استفاده صحیح از فک شود. این یک مشکل نسبتاً رایج است و بسیاری از افراد در مقطعی از زندگی خود آن را تجربه می‌کنند.

ساختار مفصل گیجگاهی فکی کاملاً منحصر به فرد است. این فقط یک لولای ساده نیست؛ بلکه امکان حرکت لغزشی را نیز فراهم می‌کند. این مفصل حاوی یک دیسک کوچک از جنس غضروف است که مانند یک بالشتک بین استخوان‌ها عمل کرده و حرکت نرم را امکان‌پذیر می‌سازد. عضلات اطراف مفصل مسئول کنترل حرکت آن هستند و گاهی اوقات ممکن است دچار گرفتگی یا کشیدگی شوند که به اختلال مفصل گیجگاهی فکی کمک می‌کند.

علائم و علل

اختلال مفصل گیجگاهی فکی می‌تواند به روش‌های مختلفی بروز کند و علائم آن می‌تواند از ناراحتی خفیف تا درد شدید متغیر باشد. در اینجا برخی از علائم رایج آورده شده است:

• درد: این درد اغلب در خود مفصل فک احساس می‌شود، اما می‌تواند به صورت، گردن، گوش یا ناحیه گیجگاهی نیز منتشر شود. درد ممکن است به صورت یک درد مبهم یا یک درد تیز و تیرکشنده باشد.
• صداهای مفصل فک: صداهای کلیک، تق‌تق یا ساییدگی هنگام باز و بسته کردن دهان. این صداها همیشه نگران‌کننده نیستند، اما گاهی اوقات می‌توانند نشانه‌ای از مشکلی در داخل مفصل باشند.
• محدودیت حرکت فک: مشکل در باز کردن کامل دهان یا احساس گیر کردن یا قفل شدن فک.
• گوش‌درد: درد یا ناراحتی در گوش که گاهی اوقات ممکن است با عفونت گوش اشتباه گرفته شود.
• سردرد: سردردهای تنشی که ممکن است مربوط به گرفتگی عضلات فک و ناحیه اطراف آن باشند.
• قفل شدن فک: در برخی موارد، فک ممکن است در وضعیت باز یا بسته قفل شود و حرکت آن را دشوار کند.
• درد هنگام جویدن.

علل اختلال مفصل گیجگاهی فکی:

اختلال مفصل گیجگاهی فکی می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد و اغلب ترکیبی از عوامل است تا یک علت واحد. در اینجا برخی از عوامل مؤثر رایج آورده شده است:

• دندان قروچه یا فشردن دندان‌ها (براکسیسم): بسیاری از افراد، اغلب در طول خواب، بدون اینکه متوجه شوند، دندان‌های خود را به هم می‌سایند یا فشار می‌دهند. این می‌تواند فشار اضافی بر مفصل گیجگاهی فکی و عضلات اطراف آن وارد کند.
• استرس و اضطراب: استرس می‌تواند منجر به افزایش گرفتگی عضلات، از جمله عضلات فک شود. این می‌تواند به اختلال مفصل گیجگاهی فکی کمک کند.
• آسیب به فک: ضربه به صورت یا فک می‌تواند به مفصل گیجگاهی فکی یا ساختارهای اطراف آن آسیب برساند و منجر به اختلال شود.
• آرتریت: استئوآرتریت یا آرتریت روماتوئید می‌تواند مفصل گیجگاهی فکی را تحت تأثیر قرار دهد و باعث التهاب و درد شود.
• مشکلات دیسک: دیسک غضروفی داخل مفصل ممکن است جابجا یا آسیب ببیند که منجر به کلیک، تق‌تق یا قفل شدن می‌شود.
• وضعیت بدنی نامناسب: وضعیت بدنی نامناسب، به ویژه هنگام نشستن طولانی مدت پشت کامپیوتر، می‌تواند به عضلات گردن و فک فشار وارد کند.
• مشکلات دندانی: بایت نامنظم یا دندان‌های از دست رفته گاهی اوقات می‌توانند به اختلال مفصل گیجگاهی فکی کمک کنند.
• استفاده بیش از حد: فعالیت‌هایی مانند جویدن بیش از حد آدامس یا ناخن جویدن نیز می‌تواند به عضلات فک فشار وارد کند.
• هایپرموبیلیتی مفصل فک: افزایش انعطاف‌پذیری یا شل بودن در مفاصل فک می‌تواند منجر به بی‌ثباتی و اختلال شود.
• گرفتگی عضلانی: سفتی یا اسپاسم در عضلات اطراف فک که می‌تواند ناشی از استرس، استفاده بیش از حد یا عوامل دیگر باشد.
• جابجایی دیسک: دیسک غضروفی داخل مفصل ممکن است جابجا شود و منجر به کلیک، تق‌تق یا قفل شدن فک شود.
• بیماری دژنراتیو مفصلی: شرایطی مانند استئوآرتریت می‌تواند مفصل گیجگاهی فکی را تحت تأثیر قرار دهد و باعث فرسایش سطوح مفصلی شود.
• بیماری‌های التهابی مفصلی: آرتریت روماتوئید، آرتریت پسوریاتیک و سایر بیماری‌های التهابی می‌توانند باعث التهاب در مفصل گیجگاهی فکی شوند.
• تروما: آسیب مستقیم به فک، مانند شکستگی یا دررفتگی، می‌تواند منجر به اختلال مفصل گیجگاهی فکی شود.
• عفونت: به ندرت، عفونت‌ها می‌توانند مفصل گیجگاهی فکی را تحت تأثیر قرار دهند و باعث التهاب و درد شوند.

تشخیص و بررسی‌ها

اگر علائم اختلال مفصل گیجگاهی فکی را تجربه می‌کنید، بهتر است به دندانپزشک یا پزشک عمومی خود مراجعه کنید. آن‌ها قادر خواهند بود فک شما را ارزیابی کرده و علت احتمالی علائم شما را تعیین کنند. در اینجا آنچه می‌توانید در طول فرآیند تشخیص انتظار داشته باشید آورده شده است:

1. سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی:

• دندانپزشک یا پزشک شما با پرسیدن در مورد علائم شما، از جمله زمان شروع آن‌ها، چه چیزی آن‌ها را بهتر یا بدتر می‌کند و هر سابقه پزشکی مرتبط دیگر، شروع خواهد کرد.
• سپس فک شما را معاینه می‌کنند و عضلات و مفصل را هنگام باز و بسته کردن دهان لمس می‌کنند. آن‌ها همچنین بایت شما را بررسی کرده و به دنبال هرگونه نشانه التهاب یا حساسیت خواهند بود.

2. آزمایشات تصویربرداری:

• اشعه ایکس: این می‌تواند به رد هرگونه مشکل در استخوان‌های فک شما، مانند شکستگی یا آرتریت، کمک کند.
• اسکن MRI: این تصویربرداری جزئیات بیشتری از بافت‌های نرم اطراف مفصل گیجگاهی فکی، از جمله عضلات و دیسک غضروفی، ارائه می‌دهد. می‌تواند به شناسایی هرگونه التهاب، جابجایی دیسک یا سایر ناهنجاری‌ها کمک کند.
• اسکن CT: این می‌تواند برای ایجاد تصاویر دقیق از استخوان‌های فک استفاده شود و در موارد خاص مفید است.

3. سایر آزمایشات:

• آزمایش خون: این آزمایشات ممکن است برای بررسی علائم التهاب یا رد سایر شرایط، مانند آرتریت روماتوئید، انجام شوند.
• آرتروسکوپی: در برخی موارد، یک دوربین کوچک ممکن است به داخل مفصل وارد شود تا نگاه دقیق‌تری به ساختارهای داخلی داشته باشد. این معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود.

4. ارجاع به متخصص:

اگر علائم شما پیچیده هستند یا با درمان اولیه بهبود نمی‌یابند، ممکن است به یک متخصص، مانند جراح فک و صورت، جراح گوش و حلق و بینی یا متخصص پزشکی دهان، ارجاع داده شوید. آن‌ها در تشخیص و درمان اختلالات مفصل گیجگاهی فکی تخصص دارند و در صورت لزوم می‌توانند بررسی‌های بیشتر یا گزینه‌های درمانی را ارائه دهند.

مدیریت و درمان

خبر خوب این است که بیشتر موارد اختلال مفصل گیجگاهی فکی را می‌توان به طور مؤثر با درمان‌های محافظه‌کارانه مدیریت کرد. هدف از درمان، تسکین درد، بهبود عملکرد فک و رفع هرگونه علت زمینه‌ای است. در اینجا خلاصه‌ای از رویکردهای رایج آورده شده است:

1. اقدامات خودمراقبتی:

• استراحت دادن به فک: از فعالیت‌هایی که علائم شما را تشدید می‌کنند، مانند جویدن آدامس، خوردن غذاهای سفت یا جویدنی و باز کردن کامل دهان، خودداری کنید.
• رژیم غذایی نرم: به غذاهای نرمی که نیاز به حداقل جویدن دارند، مانند سوپ، پوره سیب‌زمینی و تخم‌مرغ همزده، پایبند باشید.
• درمان با گرما یا سرما: استفاده از کمپرس گرم یا کیسه یخ روی ناحیه آسیب‌دیده می‌تواند به کاهش درد و التهاب کمک کند.
• تمرینات فک: تمرینات خاص می‌توانند به شل شدن عضلات فک، بهبود دامنه حرکت و تقویت عضلات حمایت‌کننده مفصل گیجگاهی فکی کمک کنند. دندانپزشک یا فیزیوتراپیست شما می‌تواند در مورد تمرینات مناسب راهنمایی‌تان کند.
• اصلاح وضعیت بدنی: حفظ وضعیت بدنی خوب، به ویژه هنگام نشستن پشت کامپیوتر، می‌تواند به کاهش فشار بر عضلات گردن و فک کمک کند.
• مدیریت استرس: تکنیک‌هایی مانند تمرینات آرامش‌بخش، تنفس عمیق یا یوگا می‌توانند به کاهش استرس و گرفتگی عضلانی کمک کنند.

2. داروها:

• مسکن‌ها:

گزینه‌های بدون نسخه (OTC):

• پاراستامول: یک مسکن رایج که می‌تواند به تسکین درد خفیف تا متوسط کمک کند. بدون نسخه در دسترس است و به طور کلی به خوبی تحمل می‌شود.
• ایبوپروفن: یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) که می‌تواند هم درد و هم التهاب را کاهش دهد. در دوزهای پایین‌تر بدون نسخه و در دوزهای بالاتر با نسخه پزشک در دسترس است. همراه یا بعد از غذا مصرف شود. اگر مشکلات معده (مانند زخم یا سوءهاضمه)، آسم، مشکلات کلیوی یا نارسایی قلبی دارید، باید از مصرف آن خودداری کنید.

گزینه‌های تجویزی:

• ناپروکسن: یک NSAID دیگر که قوی‌تر از ایبوپروفن است و می‌تواند برای دردهای شدیدتر تجویز شود. همراه یا بعد از غذا مصرف شود. اگر مشکلات معده (مانند زخم یا سوءهاضمه)، آسم، مشکلات کلیوی یا نارسایی قلبی دارید، باید از مصرف آن خودداری کنید.
• کدئین: یک مسکن اپیوئیدی که می‌تواند برای تسکین کوتاه‌مدت درد متوسط تا شدید استفاده شود. اغلب با پاراستامول ترکیب می‌شود. می‌توان آن را تا چهار بار در روز مصرف کرد. از مصرف طولانی‌مدت باید خودداری شود.
• شل‌کننده‌های عضلانی/دیازپام: این دارو می‌تواند به شل شدن عضلات منقبض فک کمک کند، به ویژه اگر اسپاسم عضلانی به درد شما کمک می‌کند. معمولاً فقط برای استفاده کوتاه‌مدت (2 تا 3 بار در روز برای حداکثر یک هفته) به دلیل خطر وابستگی تجویز می‌شود.

سایر داروها:

• آمی‌تریپتیلین: این یک داروی ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای است که می‌تواند برای شرایط درد مزمن، از جمله اختلال مفصل گیجگاهی فکی، مفید باشد. معمولاً شب‌ها مصرف می‌شود و می‌تواند به مشکلات خواب نیز کمک کند. در ابتدا دوز پایین تجویز می‌شود و در صورت نیاز می‌توان به تدریج آن را افزایش داد.

3. سایر درمان‌ها:

• اسپلینت یا محافظ دهان: این‌ها وسایل سفارشی‌سازی شده‌ای هستند که روی دندان‌های شما قرار می‌گیرند و می‌توانند به کاهش دندان قروچه یا فشردن دندان‌ها، تغییر موقعیت فک و کاهش فشار بر مفصل گیجگاهی فکی کمک کنند. اغلب شب‌ها استفاده می‌شوند.
• فیزیوتراپی: یک فیزیوتراپیست می‌تواند تمریناتی را برای تقویت و شل کردن عضلات فک، بهبود وضعیت بدنی و رفع هرگونه عدم تعادل عضلانی به شما آموزش دهد.
• طب سوزنی: برخی افراد معتقدند که طب سوزنی می‌تواند به تسکین درد و بهبود عملکرد فک کمک کند.
• هیپنوتراپی: این روش با استفاده از آرامش عمیق به کاهش استرس، اضطراب و دندان قروچه/فشردن ناخودآگاه دندان‌ها (براکسیسم) که از علل شایع درد مفصل گیجگاهی فکی، سردرد و گرفتگی فک هستند، به درمان اختلالات مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) کمک می‌کند.
• درمان شناختی رفتاری (CBT):<