Objawy i przyczyny

Kaszel przewlekły definiuje się jako kaszel trwający osiem tygodni lub dłużej. Często jest opisywany jako suchy, drażniący lub łaskoczący, chociaż u niektórych osób może występować odkrztuszanie flegmy (śluzu). Kaszel może być wywołany przez różne

czynniki, w tym:

• Mówienie lub śmiech
• Zmiany temperatury
• Narażenie na niektóre zapachy lub opary
• Wysiłek fizyczny
• Suchość

Przewlekły kaszel może być spowodowany kilkoma podstawowymi schorzeniami:

• Spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła: Nadmiar śluzu z nosa lub zatok spływa po tylnej ścianie gardła, powodując podrażnienie i odruch kaszlu.
• Refluks żołądkowy: Kwas żołądkowy cofa się do przełyku i może podrażniać struny głosowe, prowadząc do kaszlu.
• Astma: Kaszel może być objawem astmy, zwłaszcza gdy jest wywołany zimnym powietrzem, alergenami lub substancjami drażniącymi.
• Infekcje: Kaszel może utrzymywać się przez tygodnie po infekcji dróg oddechowych, takiej jak przeziębienie lub grypa, nawet po ustąpieniu innych objawów.
• Leki: Niektóre leki, zwłaszcza inhibitory ACE stosowane w leczeniu wysokiego ciśnienia krwi, mogą powodować przewlekły kaszel jako efekt uboczny.
• Przewlekłe zapalenie oskrzeli: Długotrwała choroba powodująca stan zapalny dróg oddechowych.
• Inne rzadsze przyczyny: Należą do nich rozstrzenie oskrzeli, rak płuc i niektóre inne choroby płuc.

Diagnostyka i badania

Diagnostyka przewlekłego kaszlu polega na znalezieniu jego podstawowej przyczyny. Lekarz zazwyczaj:

1. Zbierze szczegółowy wywiad medyczny: Obejmuje to pytania o objawy, czas trwania kaszlu, inne schorzenia, przyjmowane leki oraz czynniki związane ze stylem życia (np. palenie tytoniu).
2. Przeprowadzi badanie fizykalne: Może to obejmować osłuchiwanie klatki piersiowej stetoskopem, badanie gardła oraz sprawdzenie nosa i zatok.
3. Zleci badania (w razie potrzeby): W zależności od podejrzewanej przyczyny, mogą zostać zlecone następujące badania:

• RTG klatki piersiowej: Aby sprawdzić, czy nie ma problemów z płucami.
• Spirometria: Test oddechowy oceniający czynność płuc, szczególnie pomocny w diagnozowaniu astmy.
• Monitorowanie szczytowego przepływu wydechowego: Prosty test, podczas którego dmuchasz w urządzenie, aby zmierzyć, jak szybko możesz wydychać powietrze; często stosowany do monitorowania astmy.
• Testy alergiczne: Aby zidentyfikować potencjalne alergeny, które mogą wywoływać kaszel.
• Monitorowanie pH lub endoskopia: Jeśli podejrzewa się refluks żołądkowo-przełykowy, testy te mogą zmierzyć ilość kwasu w przełyku.
• Tomografia komputerowa zatok: Aby sprawdzić, czy nie ma przewlekłego zapalenia zatok.
• Bronchoskopia: Cienka, elastyczna rurka z kamerą jest wprowadzana do dróg oddechowych w celu ich bezpośredniego zobrazowania; jest to rzadziej potrzebne.
• Ocena połykania: Jeśli istnieją obawy dotyczące aspiracji (dostania się jedzenia lub płynu do płuc).

 Postępowanie i leczenie

Postępowanie w przypadku przewlekłego kaszlu koncentruje się na dwóch głównych aspektach:

1. Leczenie przyczyny podstawowej.
2. Tłumienie samego kaszlu.

Leczenie przyczyny podstawowej

Konkretne leczenie będzie zależało od zidentyfikowanej przyczyny podstawowej:

Spływ wydzieliny po tylnej ścianie gardła:

• Spraye do nosa z solą fizjologiczną: Dostępne bez recepty (OTC), pomagają płukać przewody nosowe i rozrzedzać śluz.
• Spraye do nosa udrażniające: (np. oksymetazolina) Dostępne bez recepty, ale powinny być stosowane tylko przez krótki czas (3-5 dni), aby uniknąć przekrwienia z odbicia.
• Leki przeciwhistaminowe: (np. cetyryzyna, loratadyna) Dostępne bez recepty, mogą pomóc, jeśli alergie przyczyniają się do spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła.
• Sterydowe spraye do nosa: (np. flutykazon, mometazon) Dostępne bez recepty lub na receptę, zmniejszają stan zapalny w przewodach nosowych.

Refluks żołądkowo-przełykowy:

• Zmiany stylu życia: Unikanie pokarmów wywołujących objawy (np. pikantnych potraw, kofeiny, alkoholu), spożywanie mniejszych posiłków, niekładzenie się przez 2-3 godziny po jedzeniu oraz podniesienie wezgłowia łóżka.
• Leki zobojętniające kwas: (np. Gaviscon, Rennie) Dostępne bez recepty, neutralizują kwas żołądkowy.
• Inhibitory pompy protonowej (IPP): (np. esomeprazol, lanzoprazol) Dostępne bez recepty w niższych dawkach i na receptę w wyższych dawkach, zmniejszają produkcję kwasu w żołądku.
• Blokery receptora H2: (np. famotydyna) Dostępne bez recepty i na receptę, również zmniejszają produkcję kwasu.

Astma:

• Wziewne kortykosteroidy: (np. beklometazon, budezonid) Są to leki dostępne na receptę, które zmniejszają stan zapalny w drogach oddechowych.

• Leki rozszerzające oskrzela: (np. salbutamol) Są to leki dostępne na receptę, które rozluźniają mięśnie wokół dróg oddechowych, ułatwiając oddychanie. Mogą być krótko działające (dla szybkiej ulgi) lub długo działające (dla stałej kontroli).
• Inhalatory złożone: Zawierają one zarówno kortykosteroid, jak i długo działający lek rozszerzający oskrzela.

Infekcje:

• Większość kaszlu poinfekcyjnego ustąpi samoistnie, ale leki przeciwkaszlowe mogą być stosowane w celu złagodzenia objawów. W przypadku infekcji bakteryjnej mogą zostać przepisane antybiotyki.

Leki:

• Jeśli podejrzewa się, że kaszel jest spowodowany lekiem, lekarz może rozważyć zmianę leku lub dostosowanie dawki.

Techniki tłumienia kaszlu

Techniki te mogą pomóc zmniejszyć częstość i nasilenie kaszlu, zwłaszcza w przypadku suchego, drażniącego kaszlu.

1. Ćwiczenie „Stop Kaszel”:

Technika ta, oparta na pracy dr. Konstantina Buteyko, ma na celu zmniejszenie nadwrażliwości odruchu kaszlowego.

• Przy pierwszym odczuciu łaskotania lub potrzeby kaszlu, zakryj usta dłonią.
• Przełknij raz.
• Wykonaj mały wdech i wydech przez nos. Jeśli to możliwe, zaciśnij nos.
• Wstrzymaj oddech na 5-10 sekund.
• Puść nos (jeśli był zaciśnięty), ale trzymaj dłoń na ustach.
• Oddychaj delikatnie i powoli przez nos przez 30 sekund, opierając się potrzebie kaszlu.
• Wykonaj normalny wdech i wydech.
• Powtarzaj proces, aż łaskotanie ustąpi.

2. Kontrola oddechu:

• Oddychanie przez nos: Oddychaj przez nos tak często, jak to możliwe, zwłaszcza w spoczynku i podczas lekkiej aktywności. Pomaga to ogrzać, nawilżyć i przefiltrować powietrze, zmniejszając podrażnienie dróg oddechowych.
• Oddychanie przeponowe: Ćwicz delikatne oddychanie „brzuszne”, podczas którego brzuch unosi się i opada z każdym oddechem, zamiast klatki piersiowej. Sprzyja to relaksacji i zmniejsza potrzebę kaszlu.
• Kontrolowany wzorzec oddychania: Dąż do wolnego, rytmicznego tempa oddychania wynoszącego 10-15 oddechów na minutę w spoczynku.

3. Nawodnienie:

• Pij dużo płynów: Staraj się pić co najmniej dwa litry wody dziennie (chyba że masz schorzenie wymagające ograniczenia płynów). Pomaga to utrzymać nawilżenie dróg oddechowych i rozrzedzić śluz.
• Często popijaj wodę: Noś ze sobą butelkę wody i popijaj małymi łykami przez cały dzień.

4. Inne techniki:

• Połykanie: Połykaj zamiast kaszleć, kiedy tylko to możliwe.
• Twarde cukierki/pastylki do ssania: Ssanie twardych cukierków (unikaj tych o smaku mentolowym) lub pastylek do ssania może pomóc złagodzić gardło i zmniejszyć potrzebę kaszlu.
• Alternatywy dla odchrząkiwania: Zamiast gwałtownie odchrząkiwać, spróbuj "oddechu z wydechem" (silny wydech) lub mocnego przełknięcia.
• Nawilżacz powietrza: Używanie nawilżacza powietrza, zwłaszcza w nocy, może zwiększyć wilgotność powietrza i zmniejszyć podrażnienie gardła.
• Unikaj substancji drażniących: Zminimalizuj narażenie na dym, kurz, opary i inne substancje drażniące, które mogą wywoływać kaszel.

5. Leczenie kaszlu produktywnego (mokrego): Jeśli masz kaszel produktywny lub mokry, poniższe ćwiczenia oddechowe mogą pomóc w usunięciu flegmy.

• Kontrola oddechu: 20-30 sekund.
• Głębokie oddychanie: Weź spokojny, długi wdech przez nos. Wstrzymaj oddech na kilka sekund. Wydychaj powietrze ustami, aż do pełnego wydechu. Powtórz 5 razy.
• Kontrola oddechu: 20-30 sekund.
• Głębokie oddychanie: Weź spokojny, długi wdech przez nos. Wstrzymaj oddech na kilka sekund. Wydychaj powietrze ustami, aż do pełnego wydechu. Powtórz 5 razy.
• Kontrola oddechu: 20-30 sekund.
• Głębokie oddychanie: Weź spokojny, długi wdech przez nos. Wstrzymaj oddech na kilka sekund. Wydychaj powietrze ustami, aż do pełnego wydechu. Powtórz 5 razy.
• Kontrola oddechu: 20-30 sekund.
• Odkrztuszanie, a następnie kaszel: Odkrztuszanie to technika pomagająca usunąć śluz.
• Kontrola oddechu: 20-30 sekund.

Ważna uwaga: Jeśli kaszel się nasila, produkujesz zabarwioną wydzielinę lub podejrzewasz infekcję dróg oddechowych, przerwij te ćwiczenia i zasięgnij porady lekarza.

Zapobieganie

Chociaż nie wszystkim przewlekłym kaszlom można zapobiec, niektóre środki mogą zmniejszyć ryzyko:

Perspektywy / Rokowanie

Perspektywy w przypadku przewlekłego kaszlu zależą od przyczyny podstawowej. Wiele przypadków można skutecznie kontrolować za pomocą odpowiedniego leczenia i technik tłumienia kaszlu. Ważne jest jednak, aby ściśle współpracować z lekarzem w celu zidentyfikowania przyczyny i opracowania spersonalizowanego planu leczenia. Dzięki konsekwentnemu wysiłkowi i praktyce większość osób może znacząco zmniejszyć kaszel i poprawić jakość życia.