Obiektywny przegląd aktualnych dowodów naukowych

W związku ze wzrostem popularności leków wspomagających kontrolę masy ciała i leczenie cukrzycy, takich jak Mounjaro® (tirzepatyd), otrzymujemy liczne zapytania dotyczące ich potencjalnego wpływu na zdrowie tarczycy. Jako praktyka specjalizująca się w otolaryngologii i chorobach tarczycy uważamy za kluczowe przedstawienie obiektywnego przeglądu tego, co wiemy, czego jeszcze nie wiemy oraz jakie są aktualne zalecenia dotyczące bezpieczeństwa.

Uwaga: Niniejsze informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem prowadzącym lub specjalistą.

Czym jest Mounjaro?

Mounjaro® (substancja czynna: tirzepatyd) to lek stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2, wykorzystywany również w kontroli masy ciała. Działa jako podwójny agonista receptorów (GIP i GLP-1), pomagając poprawić wrażliwość na insulinę, zmniejszyć apetyt i wspomagać utratę wagi.

Główna obawa: Czy Mounjaro powoduje raka tarczycy?

Krótka odpowiedź brzmi: Na razie nie wiemy tego kategorycznie. Obecnie nie ma jednoznacznych dowodów na to, że Mounjaro wywołuje raka tarczycy u ludzi, jednak monitorowanie bezpieczeństwa jest w toku.

Obawy wynikają z dwóch głównych źródeł:

1. Badania na zwierzętach: W badaniach przedklinicznych z udziałem szczurów stwierdzono, że tirzepatyd powoduje nowotwory komórek C tarczycy, w tym rdzeniasty rak tarczycy (MTC). Obecnie nie wiadomo jednak, czy wynik ten odnosi się do ludzi, ponieważ gryzonie mają specyficzną biologię tarczycy, która różni się od ludzkiej.
2. Sygnały z baz danych: Niedawne przeglądy systemu zgłaszania zdarzeń niepożądanych FDA (FAERS) wykazały pozytywną korelację między agonistami receptora GLP-1 (takimi jak tirzepatyd) a zgłaszanymi przypadkami raka tarczycy. Bazy te opierają się jednak na dobrowolnych zgłoszeniach i nie mogą dowieść, że lek spowodował raka; wskazują jedynie na to, że oba te fakty zostały zgłoszone jednocześnie.

Co mówią najnowsze badania z udziałem ludzi?

Podczas gdy badania na zwierzętach wzbudziły obawy, dane dotyczące ludzi przedstawiają bardziej zniuansowany obraz. Dwie ważne aktualizacje z 2025 roku rzucają na to nowe światło:

• Porównanie z metforminą: Badanie z 2025 roku opublikowane w „Journal of Surgical Research” porównało pacjentów przyjmujących analogi GLP-1 z pacjentami przyjmującymi metforminę (standardowy lek przeciwcukrzycowy). Choć ryzyko było nieco wyższe w porównaniu z pacjentami nieprzyjmującymi żadnych leków, badanie nie wykazało istotnej różnicy w ryzyku zachorowania na raka tarczycy między pacjentami stosującymi leki z grupy GLP-1 a pacjentami stosującymi metforminę. Sugeruje to, że za ryzyko mogą odpowiadać choroby podstawowe (takie jak otyłość lub cukrzyca), a nie sam lek.
• Obecne monitorowanie: Badania z udziałem ludzi z okresami obserwacji od 1,8 do 3 lat nie wykazały znaczącego wzrostu ryzyka raka tarczycy. Eksperci są jednak zgodni, że dane są wciąż zbyt ograniczone, aby całkowicie wykluczyć ryzyko długoterminowe, zwłaszcza w przypadku rzadkich typów nowotworów.

Stanowisko rządu Wielkiej Brytanii i MHRA

W listopadzie 2024 roku rząd Wielkiej Brytanii odniósł się do tych obaw w parlamencie. Brytyjska Agencja ds. Regulacji Leków i Produktów Opieki Zdrowotnej (MHRA) stwierdziła:

„Rak tarczycy nie został przyczynowo powiązany z lekiem Mounjaro ani żadnymi innymi lekami należącymi do tej samej klasy terapeutycznej... i obecnie nie jest on wymieniony jako działanie niepożądane związane z lekami z grupy agonistów receptora GLP-1 w zatwierdzonych informacjach dotyczących stosowania leków w Wielkiej Brytanii”.

Brytyjska agencja MHRA oraz Europejska Agencja Leków (EMA) dokonały przeglądu dowodów i uznały, że są one niewystarczające do ustalenia związku. W konsekwencji, w przeciwieństwie do USA, gdzie FDA wymaga umieszczenia „ostrzeżenia w ramce” (boxed warning) w oparciu o dane z badań na zwierzętach, brytyjskie oznakowanie leków obecnie nie zawiera takiego ostrzeżenia, ponieważ znaczenie wyników badań na szczurach dla ludzi nie zostało udowodnione.

Zrozumieć raka tarczycy i nowotwory neuroendokrynne

Aby zrozumieć specyficzne ryzyko omawiane w literaturze dotyczącej bezpieczeństwa, warto poznać anatomię tarczycy.

1. Rdzeniasty rak tarczycy (MTC)
Jest to specyficzny rodzaj nowotworu zaobserwowany w badaniach na szczurach. MTC jest rzadki i stanowi niewielki odsetek nowotworów tarczycy.

• Jest to postać nowotworu neuroendokrynnego (NET).
• Czym jest NET? Nowotwory neuroendokrynne rozwijają się z komórek, które uwalniają hormony do krwi w odpowiedzi na sygnały z układu nerwowego. W tarczycy są to tzw. „komórki C” (które produkują kalcytoninę).

2. Rak brodawkowaty i pęcherzykowy tarczycy
Są to najczęstsze rodzaje raka tarczycy. Rozwijają się one z komórek pęcherzykowych (które produkują hormony T3 i T4), a nie z komórek C. Co ciekawe, choć obawy dotyczące zwierząt dotyczą MTC, niektóre raporty z baz danych odnotowały przypadki raka brodawkowatego. Jednak, jak wspomniano powyżej, sama otyłość jest istotnym czynnikiem ryzyka wystąpienia tych nowotworów.

Kto powinien unikać leku Mounjaro?

Zgodnie z wytycznymi producenta (Eli Lilly), nie należy stosować leku Mounjaro, jeśli:

• Występuje u Ciebie lub w Twojej rodzinie przypadek rdzeniastego raka tarczycy (MTC).
• Masz zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 2 (MEN 2). Jest to rzadka choroba genetyczna, która niemal zawsze prowadzi do MTC.

Zasadniczo nie ma szczególnych przeciwwskazań do stosowania tych leków przez osoby z łagodnymi (nienowotworowymi) guzkami tarczycy lub niedoczynnością tarczycy, o ile nie występują u nich wspomniane powyżej obciążenia rodzinne.

Zalecenia dla pacjentów

1. Zwracaj uwagę na objawy
Podczas leczenia należy monitorować występowanie objawów, takich jak:

• Guzek lub obrzęk w okolicy szyi.
• Uporczywa chrypka.
• Trudności w przełykaniu.
• Duszność.
• W przypadku wystąpienia tych objawów należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym.

2. Jeśli przyjmujesz lewotyroksynę
Jeśli cierpisz na niedoczynność tarczycy, znaczna utrata masy ciała może zmienić Twoje zapotrzebowanie na leki. Zaleca się sprawdzenie czynności tarczycy (poziomu TSH) około 2–3 miesiące po rozpoczęciu leczenia odchudzającego, aby ocenić, czy dawka lewotyroksyny wymaga dostosowania.

3. Omów to ze swoim zespołem medycznym
Jeśli w przeszłości chorowałeś na inne rodzaje raka tarczycy lub niepokoją Cię guzki tarczycy, omów to ze swoim specjalistą. Decyzje powinny być podejmowane w oparciu o indywidualną historię medyczną, po rozważeniu udowodnionych korzyści płynących z utraty masy ciała i kontroli cukrzycy w stosunku do teoretycznego ryzyka.

• 
  Piśmiennictwo:
• Eli Lilly. List otwarty dotyczący stosowania leków Mounjaro® (tirzepatyd) i Zepbound® (tirzepatyd). 7 marca 2024 r.
• Daou, C. i in. „Badanie powiązań między lekami odchudzającymi a rakiem tarczycy: analiza bazy danych systemu zgłaszania zdarzeń niepożądanych FDA”. Endocrinology, Diabetes & Metabolism. 2025 r. Balachandra, S. i in. „Ocena ryzyka raka tarczycy u osób stosujących analogi glukagonopodobnego peptydu-1 z guzkami tarczycy”. Journal of Surgical Research. Sierpień 2025 r.
• Parlament Wielkiej Brytanii. Pytanie UIN 13677, odpowiedź udzielona przez Karin Smyth (Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej), 18 listopada 2024 r.
• Neuroendocrine Cancer UK. „Mounjaro® (tirzepatyd) a nowotwory neuroendokrynne”. 14 lipca 2025 r.
• The Thyroid Trust. „Czy mogę stosować zastrzyki odchudzające, jeśli choruję na tarczycę?”. Czerwiec 2025 r.